Akcje Dokumentu
Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 kwietnia 1999 r. (sygn. akt I S.A. 1008/98) (zatwierdzenie trybu zamówienia z wolnej ręki)
ygn. akt I S.A. 1008/98
Dnia 22 kwietnia 1999 r.
Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej
Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 1999 r. sprawy ze skargi Burmistrza Miasta Cz. na decyzję Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych z dnia 13 maja 1998 r. Nr ZD/4012/98 w przedmiocie zatwierdzenia trybu zamówienia z wolnej oddala skargę.
Uzasadnienie
Prezes Urzędu Zamówień Publicznych decyzją z dnia 13 maja 1998 r. Nr ZD/4012/98 utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia 10 marca 1998 r., umarzającą postępowanie w sprawie wyrażenia zgody na wybór trybu zamówienia z wolnej ręki na zlecenie wymiany komina stalowego na kotłowni osiedlowej w Cz.
W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że w dniu 13.02.1998 r. Przewodniczący Zarządu Miasta Cz. zwrócił się do Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych, na podstawie art. 71 ust. 1a w związku z art. 71 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 10 czerwca 1994 r. o zamówieniach publicznych (Dz. U. Nr 76, poz. 344 z późn. zm.), z wnioskiem o zatwierdzenie trybu zamówienia z wolnej ręki na zlecenie wymiany komina stalowego na kotłowni osiedlowej w Cz. Prezes Urzędu Zamówień Publicznych decyzją z dnia 10 marca 1998 r. umorzył postępowanie w sprawie zatwierdzenia trybu zamówienia z wolnej ręki uzasadniając, iż przed udzieleniem zamówienia zamawiający winien wystąpić do Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych z prośbą o wyrażenie zgody na zastosowanie trybu zamówienia z wolnej ręki. Pismem z dnia 23 marca 1998 r. Przewodniczący Zarządu Miasta Cz. wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.
W uzasadnieniu podniósł, iż z żadnego przepisu ustawy o zamówieniach publicznych nie wynika dla zamawiającego obowiązek wystąpienia przed faktem udzielenia zamówienia publicznego, do Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych z prośbą o zatwierdzenie wyboru trybu zamówienia z wolnej ręki. Zdaniem Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych argument podany przez wnioskodawcę, tj. fakt, iż z żadnego przepisu ustawy o zamówieniach publicznych nie wynika obowiązek wcześniejszego wystąpienia do Prezesa z prośbą o zatwierdzenie wyboru trybu postępowania, nie zasługuje na uwzględnienie. Należy bowiem zwrócić uwagę na brzmienie przepisu art. 71 ust. 1a, który wyraźnie stanowi, iż w sytuacji kiedy wartość zamówienia przekracza równowartość kwoty 20 000 ECU, zastosowanie trybu zamówienia z wolnej ręki wymaga zatwierdzenia przez Prezesa Urzędu. Natomiast zgodnie z art. 72 ust. 2 pkt 2 ustawy umowa w sprawie zamówienia publicznego jest nieważna, jeżeli w postępowaniu o zamówienie publiczne poprzedzającym jej zawarcie, doszło do naruszenia przepisów określonych w ustawie, w szczególności gdy zamawiający udzieli zamówienia bez uzyskania wymaganej decyzji administracyjnej (przy udzieleniu zamówienia z wolnej ręki o wartości szacunkowej powyżej 20 000 ECU - art. 71 ust. 1a). Z powyższego wynika, iż bez zgody Prezesa Urzędu nie można zastosować trybu zamówienia z wolnej ręki przy wartości zamówienia powyżej 20 000 ECU, bowiem zawarcie umowy dotyczącej zamówienia publicznego musi być poprzedzone wydaniem decyzji, o której mowa w art. 71 ust. 1a.
Od decyzji tej skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył Burmistrz Miasta Cz., wnosząc o jej uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi przedstawiono szczegółowo okoliczności faktyczne uzasadniające zastosowanie trybu zamówienia z wolnej ręki na zlecenie wymiany komina. Podniesiono również, iż żaden przepis ustawy o zamówieniach publicznych nie przewiduje konieczności zatwierdzenia trybu zamówienia przed zawarciem umowy. Ponadto wskazano, że w decyzji posługiwano się pojęciem "wyrażenia zgody", chociaż ustawa nie przewiduje wyrażenia zgody na zamówienie z wolnej ręki, ale jedynie zatwierdzenie wyboru takiego zamówienia.
W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Zamówień Publicznych, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał swoje stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji. Jednocześnie wskazał, że z analizy artykułu odnoszącego się do kompetencji Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych i art. 14 ustawy o zamówieniach publicznych jasno wynika, że zastosowanie trybu innego niż przetarg nieograniczony wymaga, by wybór tego trybu przez zamawiającego został zatwierdzony przez Prezesa, przy czym winno to nastąpić przed udzieleniem zamówienia, tj. przed zawarciem umowy.
Wskazano również, że odmienna interpretacja przepisów ustawy o zamówieniach publicznych pozbawiłaby Prezesa Urzędu realnej kontroli nad procesem udzielania zamówień publicznych. Ponadto w przypadku możliwości dokonywania zatwierdzenia trybu zamówienia już po realizacji tego zamówienia, ustawa musiałaby przewidywać określony tryb postępowania, taki np. jak określenie terminu skierowania wniosku, czy skutków prawnych odnośnie zatwierdzenia trybu.
W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, a podniesione w niej zarzuty nie są zasadne.
Zatwierdzenie wyboru trybu zamówienia z wolnej ręki przez Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych w trybie przepisów ustawy z dnia 10 czerwca 1994 r. o zamówieniach publicznych jest jednostronnym, władczym rozstrzygnięciem organu administracji państwowej w indywidualnej sprawie, mającym cechy decyzji administracyjnej. Do postępowania więc w tym przedmiocie mają zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 105 § 1 kpa, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, ulega ono umorzeniu. W niniejszej sprawie organ zasadnie uznał, iż postępowanie o zatwierdzenie wyboru trybu zamówienia publicznego z wolnej ręki w sytuacji zrealizowania już zamiaru (wykonania zawartej umowy) jest bezprzedmiotowe. Prawidłowo zostały zinterpretowane przepisy powołanej ustawy odnoszące się do formy postępowania, w której należy uzyskać zatwierdzenie dokonanego wyboru trybu udzielenia zamówienia publicznego z wolnej ręki. Zatwierdzenie tego wyboru winno nastąpić bowiem przed przystąpieniem do udzielenia zamówienia, tj. przed podjęciem czynności zmierzających już do realizacji zamówienia z wolnej ręki. Zamówienie publiczne jest procesem składającym się z określonych czynności. Pierwszym etapem tego procesu jest wybór trybu zamówienia publicznego (art. 13). Następnie w zależności od trybu podejmowane są przewidziane w ustawie działania.
Stosownie do art. 71 ust. 1a, zastosowanie trybu zamówienia z wolnej ręki wymaga zatwierdzenia przez Prezesa Urzędu. Z tego przepisu oraz przepisu art. 9 ust. 1 pkt 1 wynika, iż zatwierdzenia wymaga sam wybór trybu udzielenia zamówienia z wolnej ręki, a nie dalsze czynności wynikające z tego wyboru. Spełnienie więc warunku zatwierdzenia tego trybu zamówienia musi nastąpić, zanim dojdzie do rokowań z dostawcą lub wykonawcą (art. 70). Natomiast prezentowany przez skarżącego pogląd, iż zatwierdzenie to może nastąpić nawet już po wykonaniu zamówienia, nie jest trafny. Przeciwko takiej interpretacji przepisu art. 71 ust. 1a, która sprowadzałaby w tym wypadku rolę Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych do funkcji kontrolnej, przemawia zarówno usytuowanie tego organu w strukturze organów administracji państwowej, jako organu centralnego, ale przede wszystkim przyznane przez ustawę szczegółowe uprawnienia w stosunku do niektórych czynności podejmowanych w trakcie postępowania o udzielenie zamówienia m.in. takie jak: wyrażenie zgody na skrócenie terminu składania ofert, na odstąpienie od obowiązku wnoszenia wadium, czy w określonej sytuacji na zawarcie umowy przed ostatecznym rozstrzygnięciem protestu. Świadczy to, że ustawodawca wyposażył ten organ w funkcje nadzorcze, ale i współdecydujące. Ponadto, przy takiej interpretacji, co słusznie podniósł organ w odpowiedzi na skargę, przepisy tej ustawy musiałyby zawierać rozwiązania prawne dotyczące m.in. terminu składania wniosku o zatwierdzenie trybu zamówienia z wolnej ręki oraz skutków prawnych odmowy jego zatwierdzenia już po wykonaniu zamówienia. Natomiast, jak zasadnie podniesiono w skardze, organ użył w decyzji sformułowania "wyrażenie zgody na wybór trybu", chociaż ustawa stosownie do przepisu art. 71 ust. 1a mówi o "zatwierdzeniu". Sformułowań tych nie można stosować zamiennie, bowiem ustawa, w określonych sytuacjach, przewiduje konieczność uzyskania zgody Prezesa Urzędu. Przy czym z analizy przepisów ustawy można wyciągnąć wniosek, iż "zatwierdzenie przez Prezesa Urzędu" dotyczy wyboru trybu udzielenia zamówienia publicznego, a więc czynności poprzedzającej udzielenie zamówienia, natomiast "zgoda Prezesa Urzędu" dotyczy czynności podejmowanych już w trakcie postępowania o udzielenie zamówienia publicznego (art. 37 ust. 1, 38 ust. 4, 41 ust. 3, 81 ust. 2). Uchybienie to jednak w ocenie Sądu nie miało wpływu na wynik sprawy.
Z tych wszystkich względów, uznając skargę za bezpodstawną, Sąd na zasadzie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 z późn. zm. ) orzekł jak w sentencji wyroku.
